Ethereum’un kurucusu Vitalik Buterin, kripto ekosisteminde merkeziyetsiz otonom organizasyonların (DAO) mevcut işleyişine yönelik dikkat çekici eleştirilerde bulundu. Buterin, kaleme aldığı yazıda günümüzdeki birçok DAO’nun başlangıçtaki vizyondan uzaklaştığını ve “daha farklı ve daha iyi DAO tasarımlarının” yeniden düşünülüp inşa edilmesi gerektiğini savundu.
Buterin, Ethereum’un ilk dönemlerinde DAO kavramının güçlü bir merkeziyetsizlik ilhamıyla ortaya çıktığını hatırlatarak, bugün birçok yapının “token oylamasıyla yönetilen bir hazineye” indirgenmiş durumda olduğunu söyledi. Bu modelin teknik olarak işlevsel olabileceğini kabul eden Buterin, buna rağmen verimsiz, manipülasyona açık ve insan siyasetinin yarattığı temel sorunları çözmekte yetersiz olduğunu vurguladı.
Ünlü geliştiriciye göre DAO’lar; oracle tasarımının iyileştirilmesi, zincir üstü anlaşmazlık çözümü, anahtar listelerinin yönetimi, kısa vadeli iş birliklerinin hızla başlatılması ve kurucu ekiplerin ayrılmasından sonra uzun vadeli projelerin sürdürülmesi gibi alanlarda hâlâ kritik bir altyapı rolü oynuyor. Sorunun katılımcı motivasyonundan ziyade, yönetişim ve oracle dâhil sistem tasarımındaki eksikliklerden kaynaklandığını belirtti.
Buterin, yönetişim çerçevesi için “içbükey ve dışbükey problemler” yaklaşımını önererek, her sorunun farklı bir yönetişim yapısı gerektirdiğini ifade etti. Uzlaşma ve dayanıklılığın önemli olduğu durumlarda geniş katılım ve manipülasyona direnç öne çıkmalı; hızlı ve net karar gereken senaryolarda ise liderlik ön plana çıkarken, dengeyi korumak için yine merkeziyetsiz mekanizmalar devrede olmalı.
Ayrıca DAO’ların gerçekten işlevsel olabilmesi için gizlilik ve karar yorgunluğu sorunlarının çözülmesi gerektiğini söyleyen Buterin, sıfır bilgi ispatları (ZK), çok taraflı hesaplama, yapay zekâ ve uzlaşı tabanlı iletişim araçlarının bu süreçte kullanılabileceğini dile getirdi. Yapay zekânın insan kararlarının yerine geçmemesi, onları destekleyici bir araç olması gerektiğini de özellikle vurguladı.
Son olarak Buterin, geleceğin DAO tasarımlarında yönetişim mekanizmaları, gizlilik teknolojileri ve iletişim katmanlarının yardımcı modüller değil, çekirdek bileşenler olarak ele alınması gerektiğini belirterek, böylece Ethereum’un alt katmanlardaki merkeziyetsizliğinin üst katman uygulamalarda da korunabileceğini söyledi.
*Yatırım tavsiyesi değildir.
