Suudi Arabistan merkezli Al Arabiya televizyonu, İran ile ABD arasında hazırlandığı belirtilen 14 maddelik mutabakat zaptının şartlarını yayımladı. Al Arabiya’nın aktardığı metin, İran merkezli Mehr Haber Ajansı tarafından paylaşılan versiyona kıyasla daha ayrıntılı hükümler içeriyor.
Mutabakatın ilk maddesine göre İran, ABD ve mevcut savaşta tarafların müttefikleri, Lübnan dahil olmak üzere tüm cephelerde derhal ve kalıcı biçimde savaşı sona erdirmeyi kabul ediyor. Taraflar ayrıca birbirlerine karşı herhangi bir düşmanca eylemde bulunmamayı, tehdit veya güç kullanmaktan kaçınmayı taahhüt ediyor.
Taraflar, Nihai Anlaşma İçin 60 Gün İçin Görüşecek
Metinde, İran ve ABD’nin karşılıklı olarak birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstereceği, iç işlerine müdahale etmeyeceği belirtiliyor. Tarafların, nihai anlaşmaya en geç 60 gün içinde ulaşmak üzere müzakereleri sürdüreceği, bu sürenin karşılıklı mutabakatla uzatılabileceği ifade ediliyor. Bu madde, İran medyasında yayımlanan versiyonda yer almadı.
Mutabakata göre ABD, belgenin imzalanmasının ardından İran’a yönelik deniz ablukasını derhal kaldıracak. İran’ın deniz taşımacılığı kapasitesinin en geç 30 gün içinde savaş öncesi seviyelere dönmesi hedeflenecek. ABD ayrıca nihai anlaşmanın sağlanmasından sonraki 30 gün içinde İran çevresindeki askeri varlığını geri çekmeyi taahhüt ediyor.
Buna karşılık İran da Basra Körfezi ile Umman Denizi arasındaki ticari deniz taşımacılığının 30 gün içinde savaş öncesi seviyelere dönmesi için gerekli adımları atacak. Bu süreçte teknik engellerin kaldırılması ve mayınların etkisiz hale getirilmesi de dikkate alınacak.
Mutabakatın ekonomik boyutunda ise dikkat çekici bir madde yer alıyor. Buna göre ABD, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran’ın yeniden toparlanması ve kalkınması için kapsamlı bir plan hazırlanmasına katkı verecek. Bu plan kapsamında en az 300 milyar dolarlık finansal destek sağlanması öngörülüyor. Planın uygulama mekanizmasının nihai anlaşma çerçevesinde 60 gün içinde netleştirilmesi bekleniyor.
İran’a Yönelik Tüm Yaptırımların Kaldırılması da Anlaşmada
Yaptırımlar konusunda da kapsamlı bir düzenleme yer alıyor. ABD, nihai anlaşmada belirlenecek takvim doğrultusunda İran’a yönelik mevcut tüm yaptırımları kaldırmayı taahhüt ediyor. Bu kapsamda Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Yönetim Kurulu kararları ve ABD’nin tek taraflı olarak uyguladığı büyük ve küçük tüm yaptırımların sona erdirilmesi hedefleniyor.
Nükleer tarafta ise İran, hiçbir zaman nükleer silah geliştirmeyeceğini yeniden teyit ediyor. Taraflar, zenginleştirilmiş uranyumun akıbeti ve İran’ın nükleer ihtiyaçları dahil olmak üzere nükleer programla bağlantılı konuların nihai anlaşma kapsamında çözüme kavuşturulması konusunda uzlaşıyor.
Nihai anlaşmaya ulaşılana kadar tarafların mevcut durumu koruması öngörülüyor. Buna göre İran nükleer programını mevcut haliyle sürdürecek, ABD ise İran’a yeni yaptırım uygulamayacak ve bölgedeki askeri varlığını artırmayacak.
Mutabakat metninde, ABD Hazine Bakanlığı’nın İran’ın ham petrol, petrokimya ürünleri ve bunların türevlerine yönelik ihracatına muafiyet sağlayacağı da belirtiliyor. Bu muafiyetin bankacılık, sigorta ve taşımacılık dahil ilgili hizmetleri kapsayacağı ifade ediliyor.
Dondurulmuş İran varlıkları da mutabakatın önemli başlıklarından biri olarak öne çıkıyor. ABD, müzakerelerde sağlanan ilerleme dikkate alınarak İran’ın dondurulmuş veya erişimi kısıtlanmış fon ve varlıklarının serbest bırakılacağını taahhüt ediyor. İran medyasındaki versiyonda ise 60 günlük nihai müzakere sürecinde 24 milyar dolarlık dondurulmuş İran fonunun serbest bırakılacağı, bunun yarısının müzakereler başlamadan önce İran’a sağlanacağı belirtilmişti.
Taraflar ayrıca nihai anlaşmanın uygulanmasını ve gelecekteki taahhütlerin yerine getirilmesini izlemek amacıyla bir denetim mekanizması kurulması konusunda da mutabık kaldı.
Al Arabiya’nın yayımladığı metne göre İran ve ABD, mutabakatın 4, 5, 10 ve 11’inci maddelerinin uygulanmaya başlamasına ilişkin güvencelerin alınmasının ardından kalan şartlar üzerinde nihai anlaşmaya varmak üzere müzakerelere başlayacak. İran medyasındaki versiyonda ise nihai müzakerelerin; dondurulmuş fonların bir kısmının serbest bırakılması, İran petrolüne yönelik yaptırımların askıya alınması ve deniz ablukasının kaldırılmasının ardından başlayacağı eklendi.
Aynı versiyonda İran’ın füze programı ve direniş gruplarına desteğine ilişkin konuların açık şekilde müzakere gündemi dışında bırakıldığı belirtildi.
Mutabakatın son maddesine göre nihai anlaşma, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından hukuken bağlayıcı bir kararla onaylanacak.
*Yatırım tavsiyesi değildir.
