ABD ile İran arasında aylardır devam eden çatışmaların sona erdirilmesine yönelik diplomatik temaslarda yeni bir formül öne çıktı. Reuters’a konuşan kaynaklara göre taraflar, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı yeniden deniz trafiğine açması ve ABD’nin İran üzerindeki ekonomik ablukayı kaldırmasını içeren aşamalı bir anlaşmayı değerlendiriyor.
New York’ta yürütülen görüşmelerde Hürmüz Boğazı, müzakerelerin en önemli pazarlık unsurlarından biri haline gelmiş durumda. İran, ekonomisi üzerinde ciddi baskı yaratan ABD ablukasının kaldırılmasını isterken Washington ise küresel enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz’de gemilerin yeniden serbestçe hareket edebilmesini talep ediyor.
Reuters’a konuşan üst düzey bir İranlı yetkiliye göre mevcut çıkmazı aşmanın en gerçekçi yollarından biri, krizin aşamalar halinde çözülmesi olabilir. Bu çerçevede ilk aşamada ABD’nin ekonomik ablukayı kaldırması, İran’ın ise Hürmüz Boğazı’nı yeniden açması gündemde. İran’ın ayrıca yurt dışında dondurulan bazı varlıklarına erişim sağlaması da olası anlaşmanın unsurları arasında değerlendiriliyor.
Ancak görüşmelerin önündeki en büyük sorun, hangi tarafın ilk adımı atacağı konusunda yaşanan anlaşmazlık. Kaynaklara göre ne Washington ne de Tahran elindeki temel pazarlık kozundan karşı taraftan somut bir adım gelmeden vazgeçmek istiyor. Bu durum, müzakerelerin halen kırılgan bir zeminde ilerlemesine neden oluyor.
Tarafların güven sorunu da anlaşmanın önündeki önemli başlıklardan biri. Daha önce varılan geçici bir anlayışın Temmuz ayında çökmesinin ardından, bu kez verilecek tavizlerin kalıcı ve uygulanabilir olduğuna ilişkin güvence sağlanmasının kritik olduğu belirtiliyor.
ABD Başkanı Donald Trump ise daha önce yaptığı açıklamalarda İran ile anlaşmanın 3 Kasım’daki Kongre ara seçimlerinin ardından sağlanabileceğini düşündüğünü söylemişti. Bununla birlikte diplomatik kaynaklar, iki tarafın da seçimlerden önce anlaşmaya varmak için belirli ekonomik ve siyasi gerekçelere sahip olduğuna dikkat çekiyor.
Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması, küresel enerji piyasaları açısından da büyük önem taşıyor. Boğazdaki trafik savaş öncesindeki seviyelerin oldukça altında kalırken, bölgedeki gerilimin azalması petrol arzına yönelik endişeleri hafifletebilir ve enerji fiyatları üzerindeki baskıyı azaltabilir.
Reuters’a göre İran tarafında uzun süreli çatışmanın ekonomik maliyetinin giderek daha fazla hissedilmesi, Tahran’ın aşamalı çözüm seçeneğine daha açık yaklaşmasına neden oluyor. Buna karşılık Washington, Hürmüz üzerinden serbest deniz ulaşımının yeniden sağlanmasını temel koşullardan biri olarak görüyor.
Görüşmelerde henüz nihai bir anlaşmaya varılmış değil.
*Yatırım tavsiyesi değildir.
