ABD ile İran arasında yürütülen nükleer müzakerelerde, uranyum zenginleştirme konusu taraflar arasındaki en büyük anlaşmazlık başlığı olarak öne çıktı.
Hafta sonu Islamabad’da gerçekleştirilen görüşmelerde ABD’nin, İran’dan uranyum zenginleştirme faaliyetlerini en az 20 yıl süreyle durdurmasını talep ettiği öne sürüldü. Konuya yakın kaynaklara göre Tahran yönetimi ise bu süreye karşı çıkarak tek haneli yıllarla sınırlı daha kısa bir moratoryum önerdi.
Müzakerelerdeki temel anlaşmazlık noktası, İran’ın nükleer programının geleceği ve özellikle zenginleştirilmiş uranyum stoklarının akıbeti oldu. ABD tarafı, İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunu tamamen ülke dışına çıkarmasını talep ederken, İranlı yetkililer bunun yerine “kontrollü seyreltilme” sürecini kabul edebileceklerini bildirdi.
Diplomatik kaynaklara göre, taraflar Pazar sabahına kadar ilk aşamada bir anlaşmaya oldukça yaklaşmıştı. Ancak ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in yaptığı basın açıklaması sürecin seyrini değiştirdi. Vance, anlaşmaya yakın olunduğuna dair herhangi bir sinyal vermeyerek İran’ı suçladı ve ABD heyetinin görüşmelerden ayrıldığını duyurdu. Bu açıklamanın İran tarafında ciddi rahatsızlık yarattığı ifade edildi.
ABD Başkanı Donald Trump ise müzakerelerde baskıyı artırmak amacıyla İran’a yönelik deniz ablukası kararı aldığını açıklamıştı. Bu hamlenin, Washington’ın pazarlık gücünü yükseltme stratejisinin bir parçası olduğu değerlendiriliyor.
İran Meclisi’nden müzakere sürecine katılan Seyyed Mahmoud Nabavian da anlaşmazlığın temelinde ABD’nin iki talebinin yer aldığını doğruladı: uranyum zenginleştirmenin tamamen durdurulması ve mevcut stokların ülke dışına çıkarılması.
İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu ise yaptığı açıklamada, Vance ile gerçekleştirdiği telefon görüşmesine atıfta bulunarak, müzakerelerdeki kilit sorunun İran’ın gelecekte uranyum zenginleştirmeyi tamamen bırakması ve mevcut zenginleştirilmiş materyalin ortadan kaldırılması olduğunu söyledi.
Öte yandan diplomatik temaslar tamamen kesilmiş değil. ABD’li bir yetkili, taraflar arasında görüşmelerin sürdüğünü ve bir anlaşmaya varılması yönünde ilerleme kaydedildiğini belirtti. Arabuluculuk sürecinde Pakistan, Mısır ve Türkiye aktif rol oynuyor.
Türkiye adına sürece dahil olan Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, tarafların başlangıçta maksimalist taleplerle masaya oturduğunu ancak arabulucuların desteğiyle ortak bir zeminin bulunabileceğini ifade etti. Fidan, her iki tarafın da ateşkesi sürdürme konusunda samimi olduğunu düşündüğünü belirtti.
Müzakerelere zaman tanımak amacıyla mevcut ateşkesin 45 ila 60 gün uzatılmasının da gündemde olduğu belirtiliyor. Ancak uzmanlara göre, uranyum zenginleştirme meselesinin “ya hep ya hiç” noktasına gelmesi halinde süreç ciddi bir çıkmaza girebilir.
*Yatırım tavsiyesi değildir.
